tekst Kees Onderwater
en Ivonne van der Padt
Terwijl de loftrompet over de sociaal psychiatrisch verpleegkundige wordt gestoken, dreigt deze herkenbare beroepsgroep te verdwijnen. De spv-opleiding zou niet passen in de nieuwe bachelor en master opleidingsstructuur, die met Europa is afgesproken. Maar ook in de nieuwe beroepenstructuur past de spv niet meer. Generalistisch werken raakt uit de mode.
Er wordt permanent gesproken en geschreven over ontwikkeling in de ggz. De vermaatschappelijking en het 'erbij horen' zou de zorg van velen' zijn. Kennis en kunde, opgedaan in intramuraal instellingen, zouden omgebogen moeten worden om extramurale zorg te kunnen bieden. Intramuraal evolueert naar transmuraal. Het is goochelen met woorden. De praktijk laat een ander verhaal zien. Daar blijkt dat contextueel werken, dat betekent rekening houd met de sociale en culturele context van de cliënt, niet zo eenvoudig is te realiseren.
De meeste cliënten die om hulp vragen hebben in de regel zeer complexe problemen. De ene keer hebben zij iets meer zorg nodig, de andere keer minder, soms volstaat praktische hulp en dan weer meer inzichtgevende gesprekken, soms is crisisinterventie nodig, soms psycho-educatie of juist bemoeizorg. Maar vaak blijkt dat ernstige psychosociale en psychiatrisch~ problemen onlosmakelijk verbonden zijn met de maatschappelijke en Sociaal-culturele context van mensen. De generalistisch opgeleide sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen weten hoe zij in de thuissituatie van de cliënt met die context rekening moeten houden. Bij een grote groep verpleegkundigen is dat echter nog steeds onbekend. Werken in de thuissituatie vraagt nu eenmaal om een andere attitude en andere vaardigheden dan werken in de kliniek.
Al tientallen jaren bestaat er een gespecialiseerde opleiding, de MGZ/GGZ-opleiding, die verpleegkundigen opleidt om vanuit de context van de leef omgeving van de cliënt te werken:. de sociaal-psychiatrisch verpleegkundige Het aantal studenten dat deze opleiding volgt groeit ieder jaar. Als spv-en alle huisartsenpraktijken ondersteuning gaan bieden, zoals in diverse beleidsnota's is aangegeven, zullen er 800 bij moeten komen. Op dit moment overtreft de vraag naar deze verpleegkundigen het aanbod ruimschoots. Het is dan ook verbazingwekkend dat deze opleiding juist nu dreigt te verdwijnen en daarmee de spv.
In Europees verband zijn afspraken gemaakt om de transparantie van het hoger en wetenschappelijk onderwijs te vergroten. Ook in Nederland zullen opleidingen op bachelor en master niveau aangeboden worden. Binnen deze nieuwe structuur blijkt de driejarige MGZ/GGZ-opleiding echter niet te passen. De HBO-raad is van mening dat de MGZ-opleiding moet opgaan in een differentiatie van de HBO-V. Dit zou dan in één klap bet probleem van de thans magere invulling van bet ggz-curriculum in de HBO-V opleiding oplossen.
Maar zo'n afgestudeerde verpleegkundige heeft dan misschien enkele modulen van sociale psychiatrie in zijn curriculum, daarmee is hij nog lang geen spv zoals wij die nu kennen. Dat zijn psychiatrisch verpleegkundigen die na een basisopleiding en werkervaring een MGZ-opleiding van twee of drie jaar volgen. Deze opleiding betaalt bet ministerie van onderwijs. Dat is gunstig voor de ggz omdat de kosten laag zijn en er veel onderwijs voor weinig geld geboden kan worden, Een ongesubsidieerde vervolgopleiding kost 7000 euro per jaar. Als de MGZ-opleiding verdwijnt, en men wil de kwaliteit van de zorg op peil houden, zal de ggz veel meer geld moeten betalen voor veel minder onderwijs.
Uit verschillende publicaties komt naar voren dat de spv op tal van terreinen inzetbaar is. Hoewel in het recente Trimbos-onderzoek De functie van de ggz-verpleegkundige in de huisartspraktijk, consequent wordt gesproken over de ggz-verpleegkundigen, blijkt dat spv-en het leeuwendeel van de consultatieactiviteiten in de eerste lijn uitvoeren. Daar vragen ze om een ggz-specialist met een generalistische aanpak, omdat dat aansluit bij hun werkwijze.
Maar er staat nog meer op stapel. De breed inzetbare spv moet mogelijk plaats maken voor 'doelgroepgericht opgeleide verpleegkundigen', omdat beiden niet naast elkaar kunnen bestaan. Dat zou niet 'transparant' zijn volgens de 'herziening beroepenstructuur', die oud-minister Borst als erfenis heeft achtergelaten. Er is een overzichtelijke, transparante indeling van beroepsgroepen gekomen: vaktherapeuten, agogisch werkers, psychologen, medici en verpleegkundigen. Die beroepsgroepen kennen een basisopleiding, moeten zowel differentiaties ontwikkelen als een specialistenopleiding. Al jarenlang circuleren er voorstellen om differentiaties te ontwikkelen voor doelgroepen. Volwassenen, ouderen, kinderen en jeugd, verslaving, forensisch en verstandelijk gehandicapten. Voor de drie doelgroepen verslavingszorg, forensische psychiatrie en verstandelijk gehandicaptenzorg is nauwelijks een aanbod. Dat moet nog ontwikkeld worden. Op dit moment wordt een spv opgeleid om aan álle leeftijdsgroepen zorg te kunnen verlenen. Zo is hij vaak 'voorwacht' bij de crisisdienst, verzorgt de indicatiestelling bij ouderen met psychiatrische problemen, motiveert daklozen met psychiatrische problemen hulp te aanvaarden en probeert hij het sociale netwerk van een cliënt op poten te zetten. Activiteiten die niet makkelijk in te passen zijn in een opleiding die gericht is op doelgroepen. Gezien de steeds maar toenemende vraag naar spv-en gaan we ervan uit dat deze beroepsgroep in hoge mate aan de vraag tegemoet komt.
Het onderwijs in de ggz houdt zich niet bezig met de dagelijks werkelijkheid, maar blijft eindeloos bezig met stroomlijning en bet realiseren van structuren. Er zullen in de werkelijkheid van alledag, altijd werkers nodig zijn met een brede deskundigheid die ook buiten de grenzen van hun domein of doelgroep oplossingen willen zoeken. Daarvoor is ook een verpleegkundige nodig die de context van een cliënt centraal stelt en die gewend is buiten de grenzen van zijn eigen domein te denken. Dit kennisdomein is de afgelopen dertig jaar naar tevredenheid door de sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen behartigd en ontwikkeld. Het is daarom onbegrijpelijk dat men deze beroepsgroep wegsaneert terwijl de 'zorgmarkt' schreeuwt om dergelijke professionals.
Kees Onderwater spv, projectontwikkelaar Mentrum te Amsterdam en
Ivonne van der Padt, spv, docente Hogeschool Amsterdam
bron: PSY, jaargang 7 - nr. 3 - 7 maart 2003
www.psy.nl
 |
 |